Пра міжпакаленны грамадска-значны досвед і яго гістарычную трансляцыю
Ключевые слова:
гістарычная трансляцыя досведу, навука, міжпакаленны досвед, грамадска-значны досвед, формы грамадскай жыццядзейнасціАннотация
Даследуецца роля міжпакаленнага грамадска-значнага досведу і яго гістарычнай трансляцыі як найважнейшага цэнтральнага фундаментальнага (сутнаснага) працэсу. Гаранта ўзнікнення, станаўлення (захавання) і прагрэсіўнага развіцця любой сацыяльнай агульнасці ў гісторыі. Падкрэслена, што грамадска-значны досвед не з’яўляецца статычным (дадзеным: раз і назаўжды), а знаходзіцца ў пастаянным дыялектычным (прагрэсіўна-рухомым) стане. У ходзе якога адбываецца паступовае вынаходніцтва, удасканаленне, назапашванне і бесперапынная міжпакаленная гістарычная трансляцыя форм жыццядзейнасці. Паказана, як пачыналася гістарычнае ўдасканаленне спосабаў перадачы грамадска-значнага досведу новым пакаленням людзей. Дадзена пераканаўчае тлумачэнне паняційнага зместу тэрмінаў “досвед і “навука”, якія маюць падабенства і адрозненне, але знаходзяцца ў адным рэчышчы жыццёва практычнага досведнага кірунку. Больш за тое, хоць навука і заснавана на назапашванні сацыяльнага досведу мінулага, але з’яўляецца асобнай з’явай грамадскага існавання, якая ўяўляе надзвычай высокі ўзровень (спосаб, сферу) спазнання, адлюстравання, даследавання і прагназавання рэчаіснасці.
Библиографические ссылки
Ковалева, А. И. Социализация / А. И. Ковалева // Энциклопедия гуманитарных наук. – 2004. – №1. – С. 139–143. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sotsializatsiya. (дата обращения: 25.03.2025).
Лекторский, В. А. Опыт / В.А. Лекторский // Новая философская энциклопедия: в 4 т. / Институт философии РАН; /Предс. науч.-ред. совета В. С. Степин. 2-е изд., испр. и допол. – М. : Мысль, 2010. Интернет-версия издания. – URL: https://goo.su/eeXJK. (дата обращения: 23.07.2025).
Daniélou, J. La catéchèse aux premiers siècle / Jean Daniélou / Rédigé par Régine du Charlat / Collection Ecole de la foi. Paris: Fayard - Mame, 1968. – 267 p.
Тендрякова, М. В. Первобытные возрастные инициации в круге “вечных” вопросов / М. В. Тендрякова // Этнографическое обозрение. – 2014. – № 1. – С. 91-101. – EDN RXTCCL.
Жураковский, Г. Е. Очерки по истории античной педагогики / Г. Е. Жураковский / Под ред. И. Ф. Свадковского. – [2-е изд.]. – М. : АПН РСФСР, 1963. – 509 с.
Школа и педагогическая мысль средних веков // Возрождения и начала нового времени : сб. науч. тр. / Под ред. К. И. Салимовой, В. Г. Безрогова. – М. : АПН СССР, 1991. – 285 с.
Штец, А. А. Обучение грамоте в Древней Руси (Х–ХV века) / А.А. Штец // URL: https://goo.su/M082U5. (дата обращения: 26.04.2025).
Viriville, V. L’instruction publique en Europe et principalement en Franse depuis le creistianisme jusqu’a nos jours. Universitе́s, collе́ges ecoles des deux sexes, acadе́mies, bibliothѐques publiques, etc. / Vallet de Viriville. / Illustration archeologiques executeas sous la direction de Ferdinand Serе́, directore artistique du grande ouvrage «Moyen age et la Renaissance». Paris: Administration du Moyen age et la Renaissance, 1848. – 400 р.
Гранстрем, Е. Э. Наука и образование / Е. Э. Гранстрем // История Византии. – М. : Наука, 1967. – 131 с.
Библия. Кн.1 : Бытие 1:1-19 – URL: https://www.bible.com/ru/bible/400/GEN.1.16” (дата обращения: 14.08.2025).
Калечиц, Е. Г. Юровичская верхнепалеолитическая стоянка: реальность и мифы / Е. Г. Калечиц. – Мн.: Беларуская навука, 2023. – 215 с.
Будзько, У. Дз., Ткачоў М. А. Бердыж / У. Дз. Будзько, М. А. Ткачоў // Археалогія Беларусі : энцыклапедыя. У 2 т. Т.1 / рэдкал. : Т. У Бялова (гал. рэд) [і інш.]. Мінск : БелЭн, 2009. – 496 с.
Анисимов, А. Ф. Духовная жизнь первобытного общества / А. Ф. Анисимов. – М.-Л.: Наука, 1966. – 244 с.
Инициация // 2024. – URL: https://bigenc.ru/c/initsiatsiia-1ac575. (дата обращения: 09.05.2023).
Ковалёва, А.И. Социализация– 2024. –: URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sotsializatsiya/viewer. (дата обращения: 01.03.2025).
Элькин, А. Коренное население Австралии / А. Элькин ; пер. с англ. Л.Я. Бровика и В.П. Михайлова. Предисл. и ред. проф. С. А. Токарева. – М.: Иностранная литература, 1952. – 247 с.
Леви-Брюль, Л. Первобытное мышление / Пер. с фр. Б. И. Шаревской. – М.: Академический проект, 2020. – 430 с.
Символика смерти в обряде посвящения // Мирча Элиаде Тайные общества. Обряды инициации и посвящения / Пер. с фр. Г. А. Гельфанд; Науч. ред. А. Б. Никитин. – М. – СПб.: «Университетская книга», 1999. – 356 с.
Іван-дурак // Чарадзейныя казкі. У 2 ч. Ч.1. / [Скл. К. П. Кабашнікаў, Г. А. Барташэвіч; рэд. В. К. Бандарчык]. – Мн.: Навука і тэхніка, 1973. – 648 с.
Емеля-дурак // Народные русские сказки А.Н. Афанасьева: В 3 т. – М.: Наука, 1984–1985. – (Лит. памятники). Т. 1. – 1984. – 512 с.
Главные достижения человечества. – URL: https://clck.ru/3Ng68w. (дата обращения: 01.04.2025).
10 великих изобретений. – URL: https://ethnomir.ru/articles/10-velikikh-izobreteniy/. (дата обращения: 22.01.2024).
Волков, Г.Н. У колыбели науки. – М.: Молодая гвардия, 1971. – 224 с.
Понятие науки ее структура и функции. – URL: https://goo.su/MUwxT. (дата обращения: 12.08.2025).
Андреева, Л. С. История и философия науки : учеб. пособие / Л. С. Андреева, П. А. Белоусов / Владим. гос. ун-т им. А. Г. и Н. Г. Столетовых. – Владимир : Изд. ВлГУ, 2021. – 192 с.
References
Kovaleva A. I. Socializaciya [Socialization] Enciklopediya gumanitarnyh nauk [Encyclopedia of the Humanities]. 2004, no.1, pp. 139–143. Available at: https://cyberleninka.ru/article/n/sotsializatsiya. (accessed: 25.03.2025) (In Russian)
Lektorskij V. A. Opyt [Socialization]. Novaya filosofskaya enciklopediya [New Philosophical Encyclopedia: in 4 volumes / Institute of Philosophy, Russian Academy of Sciences] Moscow, Mysl, 2010. Internet-versiya izdaniya. (In Russian). Available at: https://goo.su/eeXJK. (accessed: 23.07.2025)
Daniélou J. La catéchèse aux premiers siècle Rédigé par Régine du Charlat. Collection Ecole de la foi. Paris: Fayard Mame, 1968, 267 p.
Tendryakova, M. V. Pervobytnye vozrastnye iniciacii v kruge "vechnyh" voprosov [Primitive age initiations in the circle of "eternal" questions]. Etnograficheskoe obozrenie [Ethnographic Review]. 2014, no.1, pp. 91-101. EDN RXTCCL (In Russian)
Zhurakovskij G. E. Ocherki po istorii antichnoj pedagogiki [Essays on the history of ancient pedagogy]. Ed. I.F. Svadkovskogo. Moscow, APN RSFSR, 1963, 509 p. (In Russian)
Shkola i pedagogicheskaya mysl srednih vekov. [School and pedagogical thought of the Middle Ages]. Vozrozhdeniya i nachala novogo vremeni [Renaissance and the beginning of modern times]. Eds. K. I. Salimovoj, V. G. Bezrogova. Moscow, APN SSSR, 1991, 285 p. (In Russian)
Shtec A. A. Obuchenie gramote v Drevnej Rusi (H–HV veka) [Literacy education in Ancient Rus' (10th–15th centuries)]. (In Russian). Available at: https://goo.su/M082U5. (accessed: 26.04.2025).
Viriville V. L’instruction publique en Europe et principalement en Franse depuis le creistianisme jusqu’a nos jours. Universitе́s, collе́ges ecoles des deux sexes, acadе́mies, bibliothѐques publiques, etc. Vallet de Viriville. Illustration archeologiques executeas sous la direction de Ferdinand Serе́, directore artistique du grande ouvrage «Moyen age et la Renaissance». Paris: Administration du Moyen age et la Renaissance, 1848, 400 р.
Granstrem E. E. Nauka i obrazovanie [Science and education]. Istoriya Vizantii [History of Byzantium]. Moscow, Nauka, 1967, 131 p. (In Russian)
Bibliya Kn.1:Bytie 1:1-19 [Bible. Book 1: Genesis 1:1-19]. (In Russian). Available at: https://www.bible.com/ru/bible/400/GEN.1.16”. (accessed: 14.08.2025)..
Kalechic E. G. Yurovichskaya verhnepaleoliticheskaya stoyanka: realnost i mify [Yurovichi Upper Paleolithic site: reality and myths]. Minsk, Belaruskaya navuka, 2023, 215 p. (In Russian).
Budzko U. Dz., Tkachoў M. A. Berdyzh [Berdyzh]. Arhealogiya Belarusi : encyklapedyya. T.1 [Archaeology of Belarus: encyclopedia. In 2 volumes] Eds. T.U Byalova. Minsk, BelEn, 2009, 496 p. (in Belarusian)
Anisimov A. F. Duhovnaya zhizn pervobytnogo obshestva [Spiritual life of primitive society]. M.-L.: Nauka, 1966, 244 p. (In Russian)
Iniciaciya [Initiation]2024. (In Russian). Available at: https://bigenc.ru/c/initsiatsiia-1ac575. (accessed: 09.05.2023).
Kovalyova A.I. Socializaciya [Socialization] 2024. (In Russian). Available at: https://cyberleninka.ru/article/n/sotsializatsiya/viewer. (accessed: 01.03.2025).
Elkin A. Korennoe naselenie Avstralii [Indigenous people of Australia]. Moscow, Inostrannaya literatura, 1952, 247 p. (In Russian)
Levi-Bryul L. Pervobytnoe myshlenie [Primitive thinking]. Moscow. Akademicheskij proekt, 2020, 430 p. (In Russian)
Simvolika smerti v obryade posvyasheniya [The symbolism of death in the rite of passage]. Mircha Eliade Tajnye obshestva. Obryady iniciacii i posvyasheniya [Secret Societies. Initiation and Dedication Rites] / Ed. A. B. Nikitin. Moscow, SPb., «Universitetskaya kniga», 1999, 356 p. (In Russian).
Kabashnikaў K. P., Bartashevich G. A. Ivan-durak [Ivan the Fool] // Charadzejnyya kazki. Ch.1. [Magical Tales. Part 1.]. Ed. V. K. Bandarchyk. Minsk. Navuka i tehnika, 1973, 648 p. (in Belarusian)
Emelya-dura [Emelya the Foolk] Narodnye russkie skazki A.N. Afanaseva. [Russian folk tales by A.N. Afanasyeva]. Moscow. Nauka, 1984–1985. (Lit. pamyatniki). Vol. 1, 1984, 512 p. (In Russian)
Glavnye dostizheniya chelovechestva [The main achievements of mankind]. Available at: https: //clck.ru/3Ng68w. (accessed: 01.04.2025). (In Russian)
10 velikih izobretenij [10 Great Inventions]. Available at: https://ethnomir.ru/articles/10-velikikh-izobreteniy/. (accessed: 22.01.2024). (In Russian)
Volkov G.N. U kolybeli nauki [At the cradle of science]. Moscow. Molodaya gvardiya, 1971, 224 p. (In Russian)
Ponyatie nauki ee struktura i funkcii [The concept of science, its structure and functions]. (In Russian). Available at: https://goo.su/MUwxT. (accessed: 12.08.2025).
Andreeva L.S., Belousov P.A. Istoriya i filosofiya nauki [History and philosophy of science]. Vladimir. Izd. VlGU, 2021, 192 p. (In Russian)









